Het verschil tussen een plan dat moeizaam van de grond komt met ontevreden inwoners en een plan dat vlot en gedragen wordt uitgevoerd, zit in de betrokkenheid van de gemeenschap vanaf het begin. In dit artikel delen we niet alleen de belangrijkste pijlers om participatie te stimuleren, maar ook concrete tips en inspirerende voorbeelden van gemeenten die via ons platform hun inwoners een centrale rol gaven in hun langetermijnbeleid.
Succesvolle participatie begint bij de basis
Veel gemeenten merken dat plannen die top-down tot stand komen, in de praktijk op weerstand stuiten. Dat is niet omdat de inhoud per se slecht is, maar vooral omdat inwoners zich buitengesloten voelen uit het proces. Er worden dingen vóór hen beslist, niet dóór of mét hen.
Met als resultaat? Een visie die niet gedragen wordt. Legitimiteit mist. Te weinig slagkracht heeft. Hoe voorkom je dat? Om succesvolle participatie te garanderen, is het cruciaal om rekening te houden met deze vier uitgangspunten:
- Inclusiviteit - Het is belangrijk dat je ook de stille stemmen weet te bereiken. Zorg er dus voor dat niet alleen de usual suspects worden gehoord, door nadrukkelijk en bewust te focussen op jongeren, nieuwkomers, anderstaligen en inwoners die minder digitaal vaardig zijn.
- Toegankelijkheid - Zich betrokken voelen begint bij het begrijpen van de materie. Vermijd daarom complexiteit en maak strategische visies zo bevattelijk mogelijk. Hoe? Door vakjargon te vermijden, met eenvoudige taal te werken en visuals te gebruiken ter ondersteuning. Bovendien gaat het er niet alleen om dat mensen iets begrijpen, maar ook dat ze kunnen zien wat het voor hen betekent. Hoe raakt dit hun wijk? Hun dagelijkse rit naar het werk?
- Vertrouwen - Inwoners steken tijd en energie in hun bijdrage. Als gemeente is het essentieel dat je toont wat er precies mee gebeurt. Maak daarom ruimte voor feedback en zorg dat het duidelijk zichtbaar is hoe hun input verwerkt werd. Zo groeit het vertrouwen.
- Hybride aanpak - Niet iedereen voelt zich aangesproken door dezelfde methode, dus combineer online én offline participatie. Verzamel voldoende input via digitale enquêtes of ideeënfora en verdiep deze inzichten met fysieke workshops, wijktafels of pop-up momenten in de buurt.
Voorbeeld 1: het opstellen van klimaatplannen
Ondertussen weten inwoners dat er iéts moet gebeuren op het vlak van klimaatverandering, maar over de ‘wat’, de ‘waarom’ en de ‘hoe’ durven de meningen al eens uiteen te lopen. Gemeenten die erin slagen om hun inwoners actief te betrekken bij hun klimaatplannen, maken van hun klimaatambities een gezamenlijk project.
Door bijvoorbeeld ideeën te verzamelen via het Go Vocal-platform, in te zetten op burgerberaden of middelen te verdelen voor duurzame initiatieven via participatieve budgettering, creëren ze een groter draagvlak. En meer kans op succes.
Casestudy: Edam-Volendam
In Edam-Volendam konden inwoners via Praathuis een vragenlijst invullen rond groen, energie en klimaat. De resultaten - met maar liefst meer dan 400 ingevulde enquêtes - gaven de gemeente een helder inzicht in wat inwoners belangrijk vinden. Op die manier kon het lokale bestuur een realistisch klimaatplan opstellen dat niet alleen door de inwoners omarmd werd, maar waar ze ook actief aan hebben bijgedragen.
Voorbeeld 2: het ontwikkelen van nieuwe wijken
De ontwikkeling van nieuwe woongebieden roept vaak hevige emoties op. Waarom verdwijnt het groen? Tot waar komt de bebouwing precies? Hoe druk wordt het met al dat extra verkeer? Hoe zorgen we dat de wijk leefbaar blijft? Veel vragen, veel zorgen.
Door inwoners vanaf het begin te betrekken (via onder meer interactieve kaarten, pop-up participatiemomenten of visualisaties), kun je mogelijke weerstand verminderen én wie weet: zelfs enthousiasme creëren!
Casestudy: Harderwijk
Op de Harderwijkse participatiepagina Online Stadsgesprek konden inwoners ideeën delen voor parken, pleinen en speelplekken in de nieuwe wijk Weiburg. Naast een interactieve digitale kaart waarop inwoners ideeën konden achterlaten, organiseerde de gemeente ook pop-up momenten in de buurt om feedback te horen van de mensen die minder digitaal vaardig zijn. Het leverde meer dan 600 bijdragen op en nog belangrijker: meer waardevolle input, een soepeler traject én meer draagvlak.
Voorbeeld 3: het bepalen van omgevingsvisies
Een omgevingsvisie (= de langetermijnvisie voor de fysieke leefomgeving) is misschien wel het meest strategische plan dat een gemeente opstelt. Het raakt wonen, mobiliteit, energie, natuur én economie. Kortom, het raakt alles wat een inwoner belangrijk vindt. En dus ook waar-ie een mening over heeft.
Gemeenten die participatie centraal zetten, door bijvoorbeeld de combinatie van brede bevragingen (enquêtes, polls…) en verdiepende trajecten (focusgroepen, panels…), maken van de omgevingsvisie juist een positief verhaal. Een verhaal dat inwoners als hun eigen toekomstplan kunnen omarmen.
Casestudy: Goeree-Overflakkee
Goeree-Overflakkee zette volledig in op de participatie van haar inwoners. Via Praat Mee combineerde het lokale bestuur het beste van beide werelden: een algemene online bevraging én offline gesprekken en focusgroepen. Deelnemers konden op die manier hun zorgen, ideeën en dromen delen, waarna de gemeente de input zichtbaar verwerkte in de concept-omgevingsvisie. Het gevolg? Een plan dat breed erkend werd en de inwoners met plezier onthaalden als ‘ons plan’.
Best practices: wat leren we uit deze trajecten?
De drie voorbeelden en casestudy’s hebben duidelijk één ding gemeen: ze benadrukken dat participatie onmisbaar is om betere (en meer gedragen) langetermijnplannen te maken. Bovendien tonen deze concrete situaties enkele best practices voor lokale overheden die hun participatietrajecten effectiever willen maken. Enkele concrete tips:
- Begin vroeg - Wacht niet te lang om je inwoners te betrekken. Veel lokale besturen werken eerst (al dan niet goedbedoeld) een concept uit, vooraleer ze de input van de inwoners vragen. Probeer dit al te doen bij de verkenningsfase.
- Sluit de feedbackloop - Niets zo vervelend voor een inwoner als feedback te geven om vervolgens te beseffen dat er niets mee gedaan wordt. Laat als gemeente zien dat er écht geluisterd wordt, door te tonen hoe je aan de slag ging met deze input.
- Combineer breedte en diepte - Veel stemmen verzamelen is niet genoeg. Diepgaande gesprekken zijn óók cruciaal. Gebruik daarom niet alleen online tools om veel inwoners te bereiken, maar organiseer ook workshops of focusgroepen ter nuancering.
- Maak het persoonlijk relevant - Abstracte plannen blijven ver van de inwoners af staan. Laat zien wat het concreet betekent voor hun dagelijks leven: hoe beïnvloedt het nieuwe mobiliteitsplan hun route naar het werk? Wat betekent de energietransitie voor hun energierekening? Door plannen te vertalen naar persoonlijke impact denken inwoners automatisch actiever mee.
Klaar om meer participatie te stimuleren?
Strategische plannen die samen met de gemeenschap worden opgesteld, blijven langer overeind. Ze zijn niet alleen toekomstbestendiger en soepeler te realiseren, maar zorgen er ook voor dat mensen er positiever tegenover staan. Gebeten om meer te weten? Duik in onze casestudy’s en ontdek hoe andere lokale overheden het platform van Go Vocal gebruiken om:
- De participatiegraad te verhogen aan de hand van handige tools en functies;
- Waardevolle inzichten te verzamelen over de behoeften en wensen van inwoners;
- Inwoners de kans te geven om de toekomst van beleid en de publieke ruimte mee vorm te geven.
