.jpg)
Deze zomer trok ik van stadhuis naar stadhuis, van Vlaanderen tot in de VS, Canada en in heel Europa. Ik sprak met burgemeesters, directeurs en participatieteams over hoe ze hun projecten plannen, inwoners betrekken en tonen wat ze hebben gerealiseerd.
Eén ding kwam in bijna elk gesprek terug: lokale besturen hebben echte vooruitgang geboekt in hoe ze hun inwoners betrekken. Ze hebben betere tools, meer kanalen en meer deelnemers dan ooit... Toch bereikt veel van die participatie nooit de beslissingen die voor het bestuur het meest tellen.
En daar wringt het: voor politieke bestuurders was participatie nooit het doel. Ze zijn verkozen om een plan uit te voeren. Participatie is pas waardevol voor hen wanneer dat helpt om hun plan te realiseren met draagvlak bij inwoners. Zonder die link met beleid blijft het een extraatje, hoe goed het ook georganiseerd is.
Participatie is het middel. Realisatie is het doel.
Wil je dat participatie die strategische waarde voor het bestuur oplevert, dan komt het neer op één vraag: hoe kunnen beleid en participatie elkaar versterken? Vandaag lopen ze te vaak langs elkaar heen. Participatie staat los van de beslissingen die ertoe doen, en wat inwoners zeggen, bereikt de mensen niet die de beslissingen nemen.
Bij de lokale besturen die ik bezocht, kwamen drie dingen telkens terug:
Elk lokaal bestuur heeft een meerjarenplan: de routekaart van het bestuur, de beloftes waarop het wordt afgerekend. Toch werken participatieteams zelden rechtstreeks vanuit dat plan. Ze vertrekken vanuit aanvragen: een dienst heeft input nodig, een deadline komt dichterbij, een bevraging gaat online, het college vraagt input...
Daardoor gaan de vragen aan inwoners niet altijd over wat het belangrijkst is voor het plan, en heeft het bestuur geen duidelijk zicht op wat inwoners zeggen over de prioriteiten die het wil waarmaken.
Onze eigen cijfers tonen die kloof. In onze klantenbevraging van 2024 scoorde "de politieke agenda beïnvloeden" lager als participatieprioriteit dan meer mensen bereiken of de kwaliteit van het proces verbeteren. En de score voor de impact van participatie op de politieke agenda bewoog nauwelijks: van 5,5 naar 6,0. Teams worden steeds beter in het organiseren van participatie, maar dat koppelen aan de beslissingen die ertoe doen, blijft het moeilijke deel.
Wat diensten van plan zijn, en wanneer, staat in hun mobiliteitsplannen, klimaatplannen en woonplannen. Maar die plannen zitten in aparte pdf's die worden goedgekeurd, gepubliceerd, en worden zelden naast elkaar gelegd.
Terwijl een dienst een grote heraanleg van een wijk voorbereidt, hoort het participatieteam er misschien pas een week voor de lancering van, soms de dag ervoor. Dan zijn de belangrijke keuzes al gemaakt. Het bestuur krijgt input wanneer het te laat is om bij te sturen, en inwoners voelen dat de beslissing al vastligt.
Wie in participatie werkt, herkent dat. Toen we in onze webinar van oktober vroegen met welke uitdagingen deelnemers worstelen, kwamen er twee het vaakst terug: participatievragen die op het laatste moment binnenkomen, en geen actueel zicht op de voortgang van de strategische doelstellingen.
Zelfs goed georganiseerde participatie eindigt vaak in een rapport. De resultaten bereiken het projectteam, misschien de inwoners die meededen, en daar stopt het. Ze vinden zelden de weg terug naar het meerjarenplan of naar wie de bredere prioriteiten bepaalt. Daardoor dreigen lokale besturen iets waardevols te missen. Over al die projecten heen vertellen inwoners wat voor hen belangrijk is, en die inzichten kunnen de volgende ronde beslissingen sturen.
Ons rapport Trends in Burgerparticipatie 2026 wijst op dezelfde verschuiving: participatie wordt steeds vaker beoordeeld op de vraag of ze beslissingen onderbouwt, en bestuurders gaan directer aan de slag met participatiedata om hun keuzes uit te leggen. Wanneer die koppeling er is, verandert dat hoe bestuurders handelen.
De Amerikaanse stad Allen in Texas bouwde haar participatie op rond de herziening van haar ruimtelijk langetermijnplan, Allen 2045. De gemeenteraadsleden kregen rechtstreeks toegang tot transparante, ongefilterde feedback van inwoners, en dat gaf hen het vertrouwen om ermee aan de slag te gaan.
Allen toont wat mogelijk is wanneer die koppeling er is. Wat me tijdens mijn bezoeken het meest opviel: het antwoord zit vaak al in een pdf. De projecten, de prioriteiten en vaak zelfs de timing staan in meerjarenplannen en in de plannen van de diensten. Lokale besturen hoeven niet méér plannen te maken: we moeten beter worden in het verbinden van de plannen die ze al hebben.
In de sterkste teams die ik ontmoette, is dat precies wat er gebeurt: het meerjarenplan is de participatieagenda. Ze kijken over de diensten heen naar wat er het komende jaar op stapel staat, beslissen waar de input van inwoners de uitkomst nog kan bepalen en plannen hun participatie rond die momenten. Daarna brengen ze wat ze horen terug in het plan, en koppelen ze terug naar inwoners over wat er gerealiseerd is.
Zo wordt participatie een manier om inwoners mee te nemen doorheen de hele beleidscyclus, van de eerste belofte tot het eindresultaat.
Dit is waar alledaagse democratie gebeurt. Het meeste van wat een bestuur realiseert, speelt zich ver van de krantenkoppen af: het lokale park, de speeltuin, het nieuwe mobiliteitsplan. Eén heraangelegd park haalt de voorpagina niet. Maar wanneer elke belofte in een meerjarenplan samen met inwoners vorm krijgt en er naar hen wordt teruggekoppeld, dan wordt daar vertrouwen opgebouwd.
Wil je een vliegende start? Met onze gratis Participatieplanner maak je van je meerjarenplan in een paar minuten een ontwerp van participatiekalender voor 12 maanden, zonder account.
Dit is mijn uitdaging voor 2027: open je meerjarenplan, bekijk de beloftes die je bestuur heeft gedaan en vraag je af waar inwoners mee vorm moeten geven aan hoe die worden waargemaakt. Begin daar, en laat je participatie volgen.
We hebben jarenlang geleerd om beter te vragen wat inwoners denken. De volgende stap is ervoor zorgen dat wat ze ons vertellen, mee bepaalt wat lokale besturen realiseren. Zo wordt alledaagse democratie een deel van het waarmaken van beloftes, één beslissing per keer.
Op 12 november deel ik wat we geleerd hebben uit 35.000 participatieprojecten op ons platform: waar inwoners het meest aan deelnemen, waar participatie groeit en wat dat betekent voor het plannen van participatie in 2027. Dat eerste deel is in het Engels. Op 25 november volgt een praktische sessie in het Nederlands voor Vlaanderen, waarin je met voorbeelden van andere lokale besturen je eigen participatiekalender voor 2027 opbouwt.
Schrijf je in voor het webinar
CEO en medeoprichter van Go Vocal. Hij wil de lokale democratie versterken en besluitvorming inclusiever, responsiever en participatiever maken. Trotse Forbes 30 Under 30 Europe & YTILI Fellow.
CEO en medeoprichter van Go Vocal. Hij wil de lokale democratie versterken en besluitvorming inclusiever, responsiever en participatiever maken. Trotse Forbes 30 Under 30 Europe & YTILI Fellow.
.jpg)
