De klimaatcrisis dwingt overheden wereldwijd om hun koers te herzien. Wenen, de hoofdstad van Oostenrijk, vormt daarop geen uitzondering. De stad – bekend om haar barokke straatbeelden en keizerlijke paleizen – wil in 2040 klimaatneutraal zijn en geeft daarom voorrang aan klimaat- en duurzaamheidsprojecten. Sinds 2022 betrekt het Weense Klimaatteam inwoners actief bij een gezamenlijke, inclusieve inspanning om samen een duurzame klimaattoekomst vorm te geven. Ontdek wat dit participatieproject tot nu toe heeft opgeleverd.
In de eerste twee pilotcycli (2022 en 2023) dienden inwoners in totaal 2.465 klimaatideeën in, verspreid over zes actiedomeinen.
De stad kende per pilotcyclus 6,5 miljoen euro toe aan de inwoners van de drie pilotdistricten, om de klimaatprojecten van hun keuze uit te voeren.
Het project ontving de Oostenrijkse Bestuursprijs 2023, een erkenning voor geslaagde co-creatie en voor het versterkte vertrouwen van inwoners in het bestuur.
Het Weense Klimaatteam vertrekt van een principe dat zowel de urgentie als het inclusieve karakter van de opdracht samenvat: “De klimaatcrisis raakt iedereen. Om ze te bestrijden, is iedereen nodig.”
De naam van het project, ‘Klimaatteam van Wenen’, is zelf een woordspeling die de geest ervan weergeeft: de stad en haar inwoners vormen samen een team, als partners. Wenen erkent dat inwoners de experts van hun district zijn en het best weten wat hun buurt nodig heeft.
Met dit werk draagt het Weense Klimaatteam bij aan de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s):
In het voorjaar van 2022 ging het pilotjaar van start in de districten Margareten, Simmering en Ottakring. De start viel samen met de lancering van het participatieplatform van de stad Wenen. Op dat platform kunnen Weners ideeën indienen, stemmen en aan tal van andere activiteiten deelnemen. De oproep tot ideeën werd bekendgemaakt via het platform zelf, via post en op sociale media. In de eerste fase werden meer dan 1.100 ideeën ingediend.
Het platform toont de fases van het participatieproces. Zo is duidelijk zichtbaar waar het project staat, welke stappen al gezet zijn, wat er nog komt en hoe inwoners kunnen blijven meedenken.
De best beoordeelde ideeën werden in een proces met meerdere stappen uitgewerkt tot 102 projectschetsen, samen met experts van de stad Wenen en de indieners. Uiteindelijk koos een jury van gelote inwoners 19 projecten voor uitvoering. Het grootste deel van de ideeën kwam online binnen, via het platform.
Na de indieningsfase volgde de beoordeling. Experts van de stad Wenen gingen na of de voorgestelde ideeën zowel doeltreffend als haalbaar waren. Daarna werkten de indieners ze samen met die experts in projectwerkplaatsen uit tot concrete klimaatprojecten met een brede meerwaarde.
In elk district besliste vervolgens een representatieve, gelote burgerjury welke ideeën uitgevoerd moesten worden.
De uitvoeringsfase loopt momenteel. De stad Wenen realiseert de geselecteerde projecten over een periode van twee jaar. Elk district kreeg daarvoor ongeveer 20 euro per inwoner.
Het platform speelde een sleutelrol bij het indienen van ideeën en bij de opvolging via projectrapporten. Alle fases en informatie waren eenvoudig te volgen en te raadplegen. De stad deelde uiteraard ook doorlopend updates over het project op het platform.
Met dit participatieproject wil Wenen op weg naar systemische klimaatbescherming ook sociale rechtvaardigheid en democratie versterken. Om ervoor te zorgen dat alle sociale groepen kunnen deelnemen, combineert de stad online en offline participatie.
Digitaal worden Weners via verschillende kanalen aangemoedigd om deel te nemen op het platform. De inspanning om die (online) gemeenschap te onderhouden loont: met onder meer een participatiepodcast van de stad, een eigen nieuwsbrief en een Instagramkanaal is het project breed bekend.
Wenen zet net zo hard in op offline participatie, met een breed aanbod aan fysieke momenten om het bereik van het project te vergroten.
Tijdens de indieningsfase werden meer dan 50 activiteiten georganiseerd: klimaatworkshops, kookcursussen, klimaatwandelingen rond uiteenlopende praktische thema’s en meer. Om het werk van de zogenaamde ‘multiplicatoren’ te ondersteunen – mensen en organisaties die in de districten activiteiten organiseren – ontwikkelde het team een ‘Klimaatteam-box’: een speelse en tegelijk educatieve gids om ideeën te laten ontstaan.
Naast online indienen konden Weners hun ideeën ook op papieren ideeënkaarten aan de stad bezorgen. Het participatieteam voegde die nadien toe aan het platform.
Naast deze activatievormen in de eerste fase organiseerde de stad co-creatieworkshops met experts en indieners, en speelde een jury van gelote inwoners een cruciale rol in de volgende fases.
Terwijl de 19 geselecteerde projecten uit de eerste cyclus in uitvoering zijn, loopt de tweede cyclus van het Weense Klimaatteam op volle toeren. Inwoners van de districten Mariahilf, Währing en Floridsdorf dienden maar liefst 1.365 klimaatideeën in, een teken van blijvend enthousiasme en engagement.
Net als in de vorige cyclus worden de ingediende ideeën nu getoetst op haalbaarheid en daarna verder uitgewerkt met hulp van experts van de stad.
Tegen eind 2023 beslist opnieuw een representatieve, gelote burgerjury welke ideeën de meeste impact kunnen hebben en welke projecten de stad Wenen moet uitvoeren.
De bevoegde schepen Jürgen Czernohorszky en zijn dienst MA 20 – Energieplanning werden voor dit project genomineerd voor de Innovation in Politics Award. Recent wonnen ze de Oostenrijkse Bestuursprijs 2023.
In een officiële persmededeling zei Czernohorszky dat “het Klimaatteam niet stopt – zoals bij participatietrajecten vaak het geval is – bij het zoeken naar ideeën of het bekronen van het beste idee. Wat het Weense Klimaatteam bijzonder maakt, is dat we de ideeën tot leven willen brengen samen met de mensen die ze bedachten. We stimuleren niet alleen de deelname van inwoners aan projecten die voor hen belangrijk zijn, we versterken ook het vertrouwen van de Weners in hun bestuur.”
“Al in het pilotjaar bereikten we veel mensen die nooit eerder aan een participatieproject hadden deelgenomen. Met de co-creatieworkshops ontwikkelden we een nieuw format waarin inwoners voor het eerst samen met experts van de stad aan een project werken”, aldus projectleider Wencke Hertzsch in dezelfde mededeling.
Het Klimaatteam van Wenen is een baken voor steden die de klimaatcrisis willen aanpakken: het toont een effectieve weg naar meer democratie, betere klimaatbescherming en sterkere sociale samenhang. Het project levert waardevolle inzichten op over hoe inwoners en overheden samen oplossingen kunnen bedenken voor complexe uitdagingen zoals klimaatverandering.
Toch is Wenen niet alleen een bron van inspiratie. De stad leert ook zelf graag bij en haalt inspiratie uit vernieuwende praktijken wereldwijd, zoals de groene corridor in Lissabon, de groene schooldaken in Parijs of de wormenhotels in Amsterdam.
Het project van het Weense Klimaatteam leverde niet alleen tal van vernieuwende klimaatideeën op, maar liet ook zien welke cruciale rol participatie kan spelen bij het vormgeven van een klimaatstrategie. Met het juiste platform en de juiste middelen worden inwoners actieve bouwers van een duurzamere stad.
Heeft het verhaal van Wenen je geïnspireerd om zelf met online participatie te starten, of ben je gewoon benieuwd wat het voor jou kan betekenen? We helpen je graag verder. Neem contact op en onze participatie-experts denken graag met je mee over hoe je inwoners kunt betrekken en stappen kunt zetten naar een duurzamere en inclusievere toekomst.
Voor meer informatie over het project kun je ook contact opnemen met het participatieteam van Wenen: Stad Wenen, MA 20 – Energieplanning, afdeling Weens Klimaatteam, post@ma20.wien.gv.at
Sören is een technologieliefhebber met grote interesse voor politiek en democratische innovatie. Hij streeft ernaar verhalen te vertellen die overheden inspireren tot meer impactvolle participatie.
Het Zuid-Hollandse Waddinxveen is de snelst groeiende gemeente van Nederland en telt vandaag bijna 35.000 inwoners. 30% daarvan is jonger dan 25 jaar. Tegen 2050 is dat zelfs 40%. Deze demografische trend stelde de gemeente voor een prangende vraag: hoe kunnen we ook de jongsten betrekken bij beslissingen en de toekomst? Esther van Ellinkhuizen, medewerker kabinetszaken en kinderparticipatie, legt uit hoe ze dat doet.
%2520copy.webp)
In de Zuid-Hollandse gemeente Rijswijk (±57.000 inwoners) ligt een bijzondere historische plek: Hof van Sion. Archeologen vonden hier de resten van een klooster uit de 15e en 16e eeuw. Tegenwoordig is Hof van Sion een onderdeel van de duurzame wijk RijswijkBuiten. De gemeente wilde hier graag een nieuwe wijkontmoetingsplaats inrichten en vroeg de inwoners naar hun wensen. Die deelden ze online op een interactieve kaart.
